Lejeqendrimi per motive humanitare eshte parashikuar nga art. 5, paragrafi 6 i TU. Ne 24 shkurtin e kaluar, nje qarkore e cila eshte bere e disponueshme vetem prej pak ditesh, ka perhapur udhezime per kuesturat lidhur me rinovimin e lejeqendrimeve per motive humanitare duke ju referuar problemit shume frekuent “te atyre qe vazhdojne te jene pa pashaporte ose nje dokument ekuipolent, te cilin e kishte ne momentin e dhenies se lejeqendrimit te pare, tani ka skaduar ose nuk eshte me i vlefshem. Lidhur me kete vrojtohet qe te interesuarve ju lejohet qe te qendrojne ne Itali duke ju njohur nje situate te veçante qe lidhet, ne baze te elementeve te vleresuar nga komisioni i cituar, me ekspozimin konkret karshi rreziqeve per integritetin personal ose per ushtrimin e te drejtave themelore te njeriut.”
Gjate proçedures per rinovimin e ketyre lejeqendrimeve te karakterit te veçante, vihej re nje ngadalesim nepermjet ketij verifikimi te parashikuar (qe duhet ta bej vetem Komisioni) mbi vazhdueshmerine e nje situate rreziku qe mund te justifikoj kerkesen per rinovimin e lejeqendrimit. Ndaj, Komisioni duhet te bej nje vleresim teorik rast per rast per te vleresuar, para se gjithash, te gjitha rrethanat e referuara nga i interesuari, duke i dhene kuestures kompetente udhezime per te parashikuar per rinovimin e lejeqendrimit, gjithmone nese konsiderohet qe konsiston nje frike e bazuar per integritetin personal ose gjithesesi per ekspozimin karshi rreziqeve qe lidhen me ushtrimin e te drejtave themelore te njeriut, ne rastin e rihyrjes ne rajonin e origjines.
Me kaperximin e kesaj pengese (me pelqimin e Komisionit) mbetet problemi i mungeses ose skadimit te pashaportes. Kuesturat, ne praktiken e tyre, refuzojne qe te marrin ne konsiderate çdo lloj praktike per rinovimin e lejeqendrimit, edhe te tipologjive te ndryshme, kur i huaji ka pashaporten te skaduar ose afer skadimit. Zakonisht, ne te tilla raste, ftohet i huaji, jo gjithmone ne menyre xhentile, qe t’i drejtohet ambasades se vendit te origjines per te kerkuar rinovimin e pashaportes duke bere prezente qe vetem me pas mund te marrin ne konsiderate kerkesen per rinovimin e lejeqendrimit.
Le te japim si shembull qytetaret me origjine nga Kosova, te cilet nuk kane guxim qe t’i drejtohen autoriteteve te tyre konsullore, pasi kane frike qe mund te behen sinjalizime mbi kerkesen per mbrotje humanitare ne Itali, duke u hakmarre kunder familjareve qe kane mbetur ne atdhe.
Qarkorja e 24 shkurtit te kaluar, duke ju referuar nje qarkoreje shume te vjeter te Ministrise se Puneve te Jashteme te 31 tetorit 1961, preçizon qe vetem me kushtin qe i interesuari te kete demostruar te jete ne pamundesine per te marre nje pashaporte ose rinovimin e saj, eshte e mundur qe te behet rinovuimi i lejeqendrimit edhe ne mungese te nje pashaporte te vlefshme apo te skaduar.
Per t’u konsideruar si prove pamundesia per te marre nje pashaporte ose te behet rinovimi i saj, te huajit nga sportelet e kuesturave, i kerkohet qe te aktivizohet karshi ambasades se vendit te tij te origjines. Por kete e kemi thene, e mund te sjeli ndonje rrezik. Me qene se burokracia kerkon leter te shkruar nga te interesuarit qe ndodhen ne nje situate te tille, jane te detyruar qe te demostrojne qe jane aktivizuar qe mund te behet nepermjet nje kerkese me shkrim. P.sh. nepermjet nje rekomandeje ne te cilet futet nje kerkese formale per rinovim pashaporte, duke bashkangjitur fotokopjen e duke denoncuar formalisht qe kjo kerkese eshte tentuar prane ambasades, por pa rezultat.
Me fjale te tjera, kur i interesuari deklaron te jete prezantuar fizikisht prane ambasades, te kete kerkuar rinovimin e pashaportes (duke treguar origjinalin), e t’i jete bere nje refuzim verbal, ne te tilla raste duhet te behet nje kerkese formale nepermjet te ciles ankohet per keto rrethana ne te cilat theksohet kerkesa per dhenien e pashaportes apo per rinovimni e saj, kjo mund te perbej, nga kendveshtrimi burokratik nje lloj justifikimi ose me mire proven e pamundesise objektive te rinovimit te pashaportes.
Nuk arrihet te imagjinohet se si mund te demostrohet ne nje menyre tjeter qe nuk mund te bej rinovimin e pashaportes. Me qene se ambasadat gezojne te drejten e extraterritorialitetit, nuk eshte aspak e mundur te pretendohet qe autoritetit italiane te policise te verifikojne direkt sjelljen negative te zyrave konsollare te vendit te origjines se te huajit.
Me demostrimin e pamundeise per te bere rinovimin ose dhenien e pashaportes, i interesuari mund te arrij te bej rinovimin e lejeqendrimit, e ne te tilla raste eshte parashikur qe te interesuarit t’i jepet nga kuestura kompetente, nje dokument i cili ka formen e titullit te udhetimit per te huajt. Behet fjale per nje dokument ekuipolent me pashaporten qe mund t’i jepet subjekteve te cileve nuk ju eshte njohur formalisht statusi i refugjatit me Konventen e Gjeneves, por qe gjithesesi gjenden ne nje situate te ngjashme.
Titulli i udhetimit per te huajt ju jepet atyre qe konsiderohen refugjate politike ne Itali, por jo ne baze te Konventes se Gjeneves, por nen mandatin e Komisariatit te Larte te Kombeve te Bashkuara per Refugjatet (ACNUR).
Le te japim shembullin e qytetareve palestineze te Gazes, apo persona te tjere per te cilet autoritetet italiane konsiderojne te japin kete titull, siç mund te jete rasti i te merguarve per motive humanitare, qe ju eshte dhene mbrotje e perkohshme nga ana e autoriteteve italiane. Po keshtu mund te jete hipoteza e apolideve qe nuk kane asnje qytetari (ose kur e kane patur e kane humbur pasi nuk konsiderohen me qytetare prej autoriteteve te vendit te tyre) ndaj nuk mund te marrin nga asnje vend i jashtem nje titull udhetimi e kjo detyre i takon autoriteteve italiane.
